شیشه و الماس

تفاوت شیشه و الماس از نگاه یک آدم کور:

کور مادرزاد با لامسه هم می‌تواند الماس را از شیشه تشخیص دهد: سختی موس الماس ۱۰ و شیشه حدود ۵.۵ است؛ الماس رسانای حرارتی قوی‌تری هم دارد. پس این جمله فقط برای کوری بینایی صادق است، نه کوری حسی. ارزش، تابع تعداد کانال‌های ادراکی است.

راهکار:

این جمله را می‌توان این‌طور بازخوانی کرد: ارزش، نه در شیء، بلکه در تطابق شیء با حس/ابزار سنجش ماست. الماس برای چشمِ بینا درخشش دارد، برای انگشتِ لامس سختی، و برای صنعت رسانایی حرارتی. پس «یکسان بودن» یعنی یک حس، کل واقعیت را پوشش نمی‌دهد.

ارزش شیشه و الماس از نگاه یک نابینا:

در آزمایش‌های اقتصاد رفتاری، افراد نابینا هنگام لمس اشیاء قیمتی، ارزش آن‌ها را نه با جنس بلکه با دما و وزن تخمین می‌زنند؛ الماس رسانای گرمایی بالایی دارد و در لمس سردتر از شیشه حس می‌شود. مغز انسان ارزش را از طریق نشانه‌های حسی می‌سازد نه ذات اشیاء.

راهکار:

این جمله فقط درباره نابینایی نیست؛ درباره این است که هرچیزی فقط وقتی ارزش دارد که توان درکش وجود داشته باشد. شاید الماس و شیشه برای کسی که نمی‌بیند یکسان باشند، اما برای کسی که لمس می‌کند تفاوت دما و بافت هم مطرح است. پس شناخت فقط از یک حس نمی‌گذرد؛ ارزش در گرو کانالِ درک است.

برای آدم کور، شیشه و الماس یکیه؛ ارزش واقعی از نگاه بیناست:

در علوم اعصاب، «ارزش» نه در خود شیء، بلکه در مدارهای پاداش مغز ساخته می‌شود. نابینا از همان ابتدا شیشه و الماس را با لمس، وزن و دما تشخیص می‌دهد؛ اما اگر هر دو را با همان دقتِ اتمی ببینی، هر دو فقط شبکه‌ای از اتم‌های کربن/سیلیسیم‌اند. تفاوت واقعی به «چیدمان» است، نه به «ذات». پس جمله‌ات یک حقیقت عصبی را می‌گوید: ادراک ما واقعیت را نمی‌بیند، فقط مدلی از آن می‌سازد. سؤال این است: کدام کوری‌های ما مانع دیدنِ تفاوت‌های مهم‌اند؟

راهکار:

بازنویسی این جمله با یک مثال حسی می‌تواند آن را نزدیک‌تر کند: «برای کسی که طعم نمی‌فهمد، غذای گران و ارزان یکی است.» کوریِ ارزش‌ها فقط به چشم نیست؛ به نبودِ معیار برای تشخیص تفاوت‌هاست.

ضرب المثل: آدم کور شیشه و الماس یکی: