بها دادن به آدم بی ارزش

بها دادن به بعضیا: عطر زدن به سطل زباله!:

بر اساس «خطای هزینه از دست‌رفته»، مغز انسان برای توجیه تلاش‌های قبلی، به سرمایه‌گذاری روی آدم‌های ناسپاس ادامه می‌دهد و هر بار عطر بیشتری می‌زند تا قبول نکند سطل زباله بوده. نکته تلخ‌تر: در آزمایش‌های روانشناسی، وقتی افراد برای کسی زحمت می‌کشند، آن شخص را بیشتر دوست دارند، نه کمتر؛ یعنی عطر زدن به سطل زباله در نهایت به خود عطرزننده آسیب می‌زند، نه سطل. پس چرا دست از این کار نمی‌کشیم؟

راهکار:

این نگاه را می‌شود از زاویه دیگری چرخاند: اگر عطر روی سطل زباله ماند، تقصیر عطر نیست؛ سطل زباله جای او نبوده. تو رایحه‌ای داری که می‌تواند فضای دیگری را خوشبو کند؛ فقط کافی است انتخاب کنی کجا بمانی. گاهی «ندادن بها» به آدم‌های اشتباه، همان «بها دادن» به خودت است.

حکایت تلخ ارزش دادن به آدم اشتباه:

در روان‌شناسی اجتماعی به این حالت «خودشیفتگی ناشی از عرضه» می‌گویند؛ وقتی عرضه توجه از تقاضای واقعی بیشتر شود، گیرنده دچار خطای ارزش‌گذاری می‌شود. آزمایش‌ها نشان داده اگر به افراد بازخورد مثبت غیرواقعی بدهید، احتمال خطای قضاوتشان تا ۲۵٪ بالا می‌رود. مغز تفاوت تملق و احترام واقعی را نمی‌فهمد؛ دوپامین ترشح می‌شود و مدار پاداش قفل می‌کند. به همین دلیل است که آدم‌های معمولی بعد از کمی توجه، رفتار گاو صندوق پیدا می‌کنند.

راهکار:

این استعاره را می‌شود از لنز «اقتصاد توجه» هم دید: وقتی به چیزی کمیاب بها بدهی، ارزش مصنوعی می‌سازد. شاید درد اصلی نه غرور طرف مقابل، که سرمایه‌گذاری عاطفی خود ماست؛ مثل پول دادن به سهامی که بنیاد ندارد.

بها دادن به آدم ناسپاس؛ از سطل اشغال تا گاوصندوق:

اثر پیگمالیون می‌گوید توجه و انتظار رفتار را بالا می‌برد، اما اگر با ظرفیت فرد هم‌خوان نباشد، به «توهم شایستگی» می‌رسد. مغز توجه را پاداش می‌بیند و مسیر دوپامین، خودبزرگ‌بینی را تقویت می‌کند. تاریخ پر است از قدرت نمادینی که فرد عادی را شبیه پادشاه کرد. مشکل از ارزش توست یا ظرفیت او؟

راهکار:

این جمله بیشتر از ناسپاسی، از خطای بازتاب می‌گوید: توجه ما مثل آینه است، اما بعضی آدم‌ها تصویر را با واقعیت اشتباه می‌گیرند. ارزش‌گذاری نه معجزه می‌کند نه ذات کسی را بالا می‌برد؛ فقط ظرفیت پنهانش را رو می‌کند. اگر کسی با کمی توجه، خودش را گاوصندوق می‌بیند، مسئله مرزهای توجه است، نه ارزش تو.

بها دادن به آدم‌های بی‌ارزش: