فلسفه شیطان

شیطان و پارادوکس ارزش پرستیدن انسان:

در قرآن، ابلیس تنها موجودی است که از فرمان سجده بر آدم سرپیچی کرد و استدلالش برتری «آتش» بر «گِل» بود؛ یعنی نخستین استدلال متافیزیکی برای نابرابری. گنوسی‌ها بعدها او را نقدگرِ خدای خالق خواندند و رمانتیک‌ها قهرمان نافرمانی. اما همین نافرمانی، پرسش تازه‌ای ساخت: اگر انسان سزاوار سجده نیست، چه چیزی سزاوار آن است؟

راهکار:

این جمله شیطان را قهرمان شکاکیت می‌کند، اما یک تله دارد: اگر «پرستیدن» معیار ارزش انسان باشد، هر موجودی که نقدپذیر است بی‌ارزش می‌شود. ارزش آدم‌ها در قابل پرستیدن بودن نیست؛ در ساختن پیوندهایی است که حتی یک فرشته هم از آن بی‌بهره است.