نگاه بدبینانه به انسان

شیطان و بی‌ارزشی انسان:

در روایت‌های ابراهیمی، شیطان بر آدم سجده نکرد چون خود را از آتش و آدم را از خاک دید؛ یعنی ریشهٔ طرد انسان نه «بی‌ارزشی» او، بلکه استدلال مقایسه‌ای بود. روان‌شناسی امروز هم می‌گوید تحقیر بیشتر از مقایسهٔ عمودی می‌زاید تا از دادهٔ واقعی.

راهکار:

این جمله «بی‌ارزشی» را یک واقعیت مطلق فرض می‌کند، در حالی که چنین قضاوتی معمولاً از مقایسه و انتظار بیرونی می‌آید. اگر شیطان اولین فهمنده باشد، شاید اولین منتقد هم باشد: نگاهی که برای توجیه طرد، انسان را کوچک می‌کند.