تمثیل موش فاضلاب؛ تعریف از خود و چاپلوسی مگسها:
در روانشناسی به این پدیده «توهم برتری اخلاقی» میگویند؛ وقتی فرد خود را در معیاری که اتفاقاً در آن ضعیف است، قوی میبیند. آزمایشها نشان میدهند بدترین عملکردها اغلب بیشترین اعتمادبهنفس را دارند (اثر دانینگ-کروگر). از طرفی مگسها جذب بوی مشخص فاضلاب میشوند؛ یعنی تشویق آنها نه نشانه پاکیزگی، بلکه تأیید همان زیستبوم آلوده است. اگر تنها تشویقکنندگان ما از همان محیط باشند، معیار «پاکیزگی» را چه کسی باید تعیین کند؟
راهکار:
این تصویر را میشود از زاویه «نظام مرجع» هم دید: موش فاضلاب اگر هرگز محیط تمیزتری ندیده باشد، فاضلاب را واقعاً عالی میبیند و مگسها هم صادقانه تشویقش میکنند. پس مسأله فقط ریاکاری نیست؛ گاهی کل اکوسیستم معیار سنجش را تغییر میدهد. برای همین است که انتخاب محل ایستادن، از تلاش برای خوب دیدهشدن مهمتر میشود.