جهنم خالیه، همه شیاطین اینجا هستند | نقل قول معروف از شکسپیر:
آیا میدانستید این جمله در حقیقت از نمایشنامه «طوفان» شکسپیر (پرده اول، صحنه دوم) آمده؟ جالبتر این که در متن اصلی، «شبح» (Ariel) آن را میگوید، نه یک شخصیت شرور. این پارادوکس کلاسیک نشان میدهد که گاهی بدترین شیاطین، درون خود انسانهاست و نه در جهان بیرون. حتی روانشناسان مدرن این ایده را با مفهوم «سایه» در نظریه یونگ تطبیق میدهند: آنچه سرکوب میکنیم، در نهایت خود را در رفتار ما نشان میدهد. سوالی که مطرح میشود: اگر شیاطین همه اینجا هستند، پس چه نقشی برای مفهوم «نجات» باقی میماند؟
راهکار:
این جمله در واقع از نمایشنامه «طوفان» شکسپیر (پرده اول، صحنه دوم) برگرفته شده، اما در فرهنگ عامه اغلب بهاشتباه به او نسبت داده میشود. نکته جالب اینجاست که در متن اصلی، شبحی این جمله را میگوید. شاید بتوان این نقل قول را بهانهای برای بحث دربارهٔ مفهوم «شر» در روانشناسی و ادبیات دانست.