رام کردن گرگ

رام کردن گرگ و شاخ شدن سگ؛ کنایه تلخ روزگار:

سندرم اهلی‌سازی می‌گوید وقتی گرگ‌ها طی نسل‌ها برای کمترین پرخاش انتخاب شدند، گوش‌های افتاده، فک کوچک‌تر و رفتار بازیگوش در آن‌ها ظاهر شد؛ یعنی رام‌سازی فقط تربیت نیست، تغییر ژنتیکی است. حالا اگر قرار باشد سگ‌ها هم شاخ درآورند، یعنی فشار انتخاب جهت دیگری رفته است؛ درست مثل جامعه‌ای که برای مهار دشمنانش طراحی شده، اما نزدیکانش جهش پیدا می‌کنند.

راهکار:

متن را می‌شود از لنز «تهدید درونی در برابر تهدید بیرونی» خواند؛ گاهی وقتی همه تمرکز روی خطرهای بزرگ است، نزدیک‌ترین‌ها به شکلی غیرمنتظره تغییر می‌کنند. این کنایه می‌تواند شروع یک یادداشت کوتاه درباره مدیریت اعتماد و غافلگیری در روابط باشد.

شاخ شدن سگ‌ها؛ طنز تلخ رام‌کردن گرگ‌ها:

«اثر کبرا» می‌گوید وقتی برای مهار یک تهدید پاداش تعیین کنی، ممکن است خودِ آن تهدید بازتولید شود: در هندِ استعماری برای کشتن مار کبرا جایزه گذاشتند، مردم کبرا پرورش دادند و پس از لغو جایزه، مارها را رها کردند و جمعیت کبرا چند برابر شد. در زیست‌شناسی هم «سندرم اهلی‌سازی» نشان می‌دهد هر بار گرگ را رام کردیم، موجودی نئوتنیک و وابسته‌تر به نام سگ ساخته‌ایم؛ حالا سگِ به‌ظاهر حاشیه‌ای جسورتر شده است. کنترل، همیشه نقطه‌ی کور می‌سازد.

راهکار:

این جمله را می‌توان نسخه‌ی وارونه‌ی «تهدید بزرگ، جسارت حاشیه‌ای‌ها» خواند؛ وقتی تمرکز روی رام‌کردن گرگ است، سگ‌های نزدیک‌تر فرصت شاخ‌شدن پیدا می‌کنند. می‌توانی از همین ایده برای تحلیل رفتار جمعی استفاده کنی: هر جا کنترل روی یک هدف دشوار شد، حاشیه‌ها را هم رصد کن.

محبت به گرگ و انسان؛ چرا آدم‌ها نمک‌نشناس می‌شوند؟:

از نظر زیست‌شناسی، گرگ‌ها در فرایند اهلی‌سازی طی هزاران سال با جهش‌های ژنتیکی یاد گرفتند محبت را با وفاداری پاسخ دهند، اما مغز انسان به خاطر سوگیری منفی‌گرایی، گاهی محبت را نشانه‌ی ضعف می‌بیند. آزمایش‌های معروف روباه‌های نقره‌ای اهلی‌شدگی را در چند نسل نشان داد، اما هیچ انسانی «اهلی» نشد. آیا ناسپاسی بهای گزاف آزادی اراده است؟

راهکار:

این نگاه تلخ، نیمه‌ی خالی لیوان را نشان می‌دهد. روانشناسی اجتماعی می‌گوید محبت به انسان اگر با شرافت و بدون چشم‌داشت باشد، اغلب چرخه‌ی مثبتی می‌سازد؛ اما برخلاف گرگ، انسان قدرت انتخاب دارد و گاهی ناسپاسی را انتخاب می‌کند. شاید تفاوت اصلی در «اراده‌ی آزاد» باشد نه ذات ناپاک.

وقتی گرگ‌ها رام می‌شوند و سگ‌ها شاخ می‌گیرند: