تقصیر تقدیر نیست؛ نتیجه انتخابهای خودت است:
تحقیقات عصبشناسی نشان داده که مغز انسان برای حفظ عزت نفس، به طور خودکار شکستها را به عوامل بیرونی (مثل تقدیر) و موفقیتها را به عوامل درونی (مثل تلاش) نسبت میدهد. این پدیده «سوگیری خودخدمتی» نام دارد و ریشه در آمیگدال و قشر پیشپیشانی دارد. جالب اینجاست که در فرهنگهای جمعگرا مثل ایران، این سوگیری حتی قویتر عمل میکند چون «تقدیر» یک برچسب اجتماعی قابل قبول برای ناکامی است. سوال اینجاست: آیا میشود بدون تخریب عزت نفس، این مکانیسم دفاعی را کنار گذاشت؟
راهکار:
این جمله یک تلهی شناختی کلاسیک است: «خطای بنیادین اسناد». وقتی موفق میشویم، آن را به خودمان نسبت میدهیم؛ وقتی شکست میخوریم، تقدیر را مقصر میدانیم. پیشنهاد میکنم یک دفترچه بردارید و برای یک هفته، هر شب سه تا تصمیم کوچک که نتیجهاش را خودتان رقم زدید بنویسید. این کار «سوگیری خودخدمتی» را خنثی میکند.