ایران من؛ آیا بازگشت به ایرانِ قبل ممکن است؟:
در روانشناسی، «بازنگری گلگون گذشته» باعث میشود نسخه ایدهآلشده «ایران قبل» را به یاد آوریم؛ حال آنکه حافظه جمعی معمولاً دردها را فیلتر میکند. از منظر تاریخنگاری، هر «بازگشت به گذشته» در عمل یک بازسازی انتخابی است نه احیا؛ مثلاً ساسانیان خود برای مشروعیت، گذشته هخامنشی را روایت میکردند نه بازمیگرداندند. بازگشت کامل یک کشور به وضعیت پیشین، به دلیل تغییر نهادها، جمعیت و اقتصاد، از نظر تاریخی ممکن نیست. مرز وطن در خاطره است یا در نقشه؟
راهکار:
این سوال را میتوان اینطور دید: «ایران قبل» یک مکان تاریخی نیست، بلکه حافظهای بازسازیشده است. ملتها با روایت مدام از گذشته، هویت امروز را میسازند؛ پس شاید بازگشت، نه به عقب، بلکه به خلق نسخهای تازه از همان آرمانها باشد.