تاریخ با خون نوشته میشود؛ استعاره یا واقعیت؟:
در الواح سومری، «دوموزی» را با خون قربانی به جهان زیرین میفرستند تا باروری بازگردد؛ بعدها همین الگو در مسیحیت، آیینهای شیعی و اعدامهای سیاسی تکرار میشود. مردمشناسی نشان میدهد جوامعی که خون را قربانی میکنند، آن را نه مرگ که «رسانه» میبینند: خون، حافظه را از فراموشی نجات میدهد. شاید تاریخ نه با خون، بلکه با نیاز به یک شاهد بدنمند نوشته شده است.
راهکار:
این جمله استعاره است، نه سند تاریخی؛ اگر بخواهیم دقیق بگوییم، تاریخ را قدرتها با روایت خونین خود مینویسند، اما حافظه جمعی را بازماندگان با جزئیات، نامها و اعتراض مینویسند. هر روایت رسمی را کنار خاطرههای خرد بگذار.