جهنم خالی است: روانشناسی شر در یک جمله شکسپیر:
این جمله معروف از نمایشنامه «طوفان» شکسپیر، فقط یک استعاره شاعرانه نیست. در روانشناسی اجتماعی، پدیدهای به نام «خطای اسناد بنیادین» داریم: ما شر دیگران را به ذاتشان نسبت میدهیم، اما رفتار بد خودمان را به شرایط. این سوگیری شناختی دقیقاً همان کارخانهای است که «شیطانهای زمینی» را تولید میکند. در واقع، جهنم نه یک گودال آتش، بلکه یک تونل ذهنی است که انسان را از دیگری جدا میکند و دیگری را لایق هر شرّی میداند. اگر یک لحظه این خطا خاموش شود، چه قدرتی آزاد میشود؟
راهکار:
این جمله را از دریچهی «آزمایش زندان استنفورد» ببینید: فیلیپ زیمباردو نشان داد که انسانهای عادی تحت فشار موقعیت، چه آسان به شیطان تبدیل میشوند. یعنی شر یک جوهرهی متافیزیکی نیست، بلکه یک امکان نهفته در موقعیت و سیستم است. شاید جهنم جایی نیست که شیطانها در آن زندانی شوند؛ بلکه سکوی پرتابی است که هر لحظه ممکن است ما را به آن پرت کند. خودتان را جای نگهبانان آن آزمایش تصور کنید؛ چه میکردید؟