تقدیر یا نابودی؟ طنز تلخ درباره سرنوشت:
روانشناسان به این خطای شناختی «جبرگرایی خودخواسته» یا self-handicapping میگویند: وقتی از قبل نتیجه را مقدر بدانیم، مغز تلاش و مسئولیت را متوقف میکند. در آزمایشهای لانگر، افرادی که به شانس اعتقاد داشتند در موقعیت انتخاب، کمتر اقدام میکردند. نامیدن ویرانی به عنوان تقدیر، خودش یک مکانیزم دفاعی برای فرار از پشیمانی است. آیا تقدیر، پناهگاه بیارادگی ماست؟
راهکار:
از نگاه روانشناسی، وقتی «نابود کردن» را «تقدیر» مینامیم، در واقع بار مسئولیت انتخابهایمان را سبکتر میکنیم؛ مغز برای کاهش اضطراب، روایت جبری میسازد. اگر جمله را برعکس بخوانی: تقدیر ساختهی تکرار تصمیمهای کوچک ماست. شاید تلخیاش از همین جاست که ما نویسنده بودهایم، نه قربانی.