شهادت هنر است؛ غم بیهنری را کجا ببریم؟:
در سنت ایرانی، مرثیه و تعزیه شهادت را از رویداد تاریخی به اثر هنری تبدیل میکنند؛ سوگ با فرم، قابل تحملتر میشود. روانشناسی سوگ هم میگوید روایتِ منسجم از فقدان، شدت پریشانی را کاهش میدهد. هنر همان فرمِ بیرونیسازی درد است.
راهکار:
بازخوانی تازه: شهادت را میتوان «هنرِ نهایی» دانست، اما غمِ بیهنری نشان میدهد سوگ هنوز به فرم و روایت نیاز دارد؛ سوگِ بیفرم، سنگینتر از خودِ فقدان است.