اگر جان بدهم، ایرانِ قبل برمیگردد؟:
پژوهشهای علوم اعصاب نشان میدهد خاطرهها هر بار که یادآوری میشوند، بازنویسی میشوند. پس «ایرانِ قبل» یک عکس ثابت نیست؛ روایتی است که نسلها مدام از نو میسازند. وقتی میپرسیم «میشوی ایرانِ قبل؟»، در واقع داریم میپرسیم آیا زمان میتواند به یک رویای بازسازیشده برگردد. شاید مسیر، ساختن «ایرانِ بعد» باشد؛ کشوری که مجبور نباشد برای ماندن، مدام به گذشته پناه ببرد.
راهکار:
این بیت یک پرسش تاریخی را پیش میکشد: «ایرانِ قبل» آیا هرگز وجود خارجی داشته یا همیشه یک تصویر آرمانی در حافظه جمعی است؟ میتوان این حسرت را به یک ایدهپردازی تازه تبدیل کرد: اگر قرار باشد جانی فدا شود، شاید هدف ساختن «ایرانِ بعد» باشد، نه بازگشت به یک گذشتهی بازسازیشده.