دلنوشتهای برای شهید حمیدرضا رجبزاده؛ گناه من چه بود؟:
بازماندگان فجایع اغلب دچار «احساس گناه بازمانده» میشوند، جایی که مغز با ایجاد توهم کنترلپذیریِ گذشته سعی در پردازش غم دارد. این خطای شناختی همان حس «کاش من بودم» است. جالب اینکه این مکانیزم در مغز از ناحیه اینسولا و قشر پیشپیشانی میانی سرچشمه میگیرد، همان مراکز همدلی و خودآگاهی. در فرهنگ شهادت، این گناه جمعی تبدیل به یک نیروی محرکه برای انسجام اجتماعی میشود. آیا این سوگواری جمعی التیامیست یا داغی تازه؟
راهکار:
این احساس گناه، در حقیقت تلاشِ ذهنت برای درک فقدانی بزرگی است که شانههایت به تنهایی تحملش نمیکنند. شاید امروز این سوال را از همدلان بپرسی، فردا شعرش کنی، و پسفردا تبدیل به نیرویی برای خلق معنا شود.