آدم کردن دیگران

آدم کردن دیگران و فراموشی گذشته:

این حس دقیقاً شبیه «اثر دانینگ-کروگر» وارونه است: وقتی کسی که به کمک دیگران بالا آمده، بعداً توانایی‌های خودش را بیش از حد برآورد می‌کند و زحمات دیگران را نادیده می‌گیرد. در روانشناسی تکاملی به آن «ناسپاسی تطبیقی» می‌گویند: فراموش کردن کمک‌کننده برای حفظ موقعیت اجتماعی. چرا ذهن ما این‌قدر در نادیده گرفتن بدهی‌های اخلاقی ماهر است؟

راهکار:

روان‌شناسان به این پدیده «سوگیری خودخدمتی» می‌گویند: آدم‌ها موفقیت‌هایشان را به خودشان و شکست‌ها را به دیگران نسبت می‌دهند. شاید این متن اشاره به همان لحظه‌ای دارد که فرد فراموش می‌کند دیگران چقدر در ساخت شخصیتش نقش داشتند.

مشکل کسانی که می‌خواهند دیگران را تغییر دهند:

مشکل آدم کردن دیگران به جای خود:

مشکل اصلی: می‌خوایم بقیه رو آدم کنیم به جای خودمون:

این جمله یک اصل اساسی در روانشناسی بشر رو لمس می‌کنه: «فرافکنی». وقتی ما روی نقص‌های دیگران تمرکز می‌کنیم، در واقع از نقص‌های خودمون فرار می‌کنیم. جالب اینجاست که پژوهش‌های علوم اعصاب نشون می‌ده مغز انسان هنگام نقد دیگران، همان نواحی فعال می‌شه که هنگام سرکوب احساسات منفی خودش. یعنی هر بار که می‌خوایم کسی رو «درست کنیم»، داریم ناخودآگاه خودمون رو از درون درمان می‌کنیم. سوال: آیا حاضریم نگاه رو به درون خودمون بچرخونیم، حتی اگر ناخوشایند باشه؟

راهکار:

آیا تا به حال فکر کردی که این میل به «آدم کردن» دیگران، گاهی فقط انعکاس نارضایتی ما از خودمونه؟ شاید بهتره به جای تلاش برای تغییر بقیه، ببینیم کدوم بخش از وجود خودمون رو می‌خوایم «آدم» کنیم.

ناسپاسی کسی که خودت آدمش کردی:

این پدیده ریشه در «سوگیری بنیان‌گذار» داره: وقتی فردی از صفر به جایگاه بالایی می‌رسه، تمایل داره دستاوردش رو فقط نتیجه تلاش خودش بدونه و نقش دیگران رو کمرنگ کنه. جالبه که تحقیقات نشون داده مغز انسان در لحظه موفقیت، هورمون دوپامین رو آزاد می‌کنه که باعث می‌شه خاطرات کمک‌های قبلی بی‌اهمیت جلوه کنه. عملاً داره یک «انکار ادراکی» علیه تو شکل می‌گیره. سوال: آیا تا حالا دیدی کسی بعد از مدتی خودش رو «خودساخته» معرفی کنه؟

راهکار:

این جمله به یک پدیده روانشناختی به نام «سوگیری خودخدمتی» اشاره داره: وقتی کسی موفقیتش رو کاملاً به خودش نسبت میده و کمک‌های قبلی رو نادیده می‌گیره. برای فرار از این حس تلخ، می‌تونی به جای سرزنش، الگوی «نردبان خاطره» رو امتحان کنی: یک بار دیگه با هم به نقطه شروع برگردید و ببینید اون شخص هنوز همان آدم سابق هست یا تغییر کرده.