آدم های خودخواه

دو نوع آدم که باید از آنها دوری کنید:

چرا کسانی که ما بزرگشان کردیم، برایمان شاخ می‌شوند؟:

وقتی کسی با کمکِ تو به جایگاه می‌رسد، مغزش برای حفظ عزت‌نفس، سهم تو را از موفقیتش پاک می‌کند؛ در روان‌شناسی به این «سوگیری خودخدمتی» می‌گویند. این سوگیری باعث می‌شود آدم‌ها موفقیت را صددرصد حاصل لیاقت خودشان بدانند و نقش دیگران را فراموش کنند. در آزمایش‌ها هم وقتی از افراد موفق می‌پرسند چه کسی کمکت کرده، بخش بزرگی از کمک‌ها را منکر می‌شوند؛ نه از روی بدجنسی، بلکه به خاطر یک خطای شناختی واقعی. نتیجهٔ این خطا، همان «شاخ»هایی است که خودمان ساختیم و حالا از ما فاصله گرفته‌اند. حالا سؤال این است: آیا می‌شود کسی را کمک کرد، بدون اینکه او را به غرور کاذب برسانیم؟

راهکار:

این جمله را می‌شود از زاویه‌ای دیگر هم دید: اگر تأیید و حمایت ما توانسته کسی را «شاخ» کند، یعنی قدرت اثرگذاری‌مان کم نیست؛ فقط باید تصمیم بگیریم این قدرت را صرف چه چیزی و چه کسی کنیم.

دوستی مشروط؛ آدم‌هایی که فقط تا وقتی نیازت دارند خوبند:

آیا می‌دانستید که بر اساس نظریه تبادل اجتماعی، انسان‌ها ناخودآگاه روابط خود را بر اساس سود و زیان ارزیابی می‌کنند؟ مغز ما برای حفظ بقا، به سمت روابطی جذب می‌شود که منفعت متقابل داشته باشند. این مکانیزم قدیمی است اما گاهی باعث می‌شود روابط ما سطحی شوند. سوال اینجاست: آیا می‌توان روابطی خلق کرد که فراتر از نیازهای لحظه‌ای باشند؟

راهکار:

این نگاه تلخ را می‌توان از زاویه روانشناسی مثبت بازتعریف کرد: روابط واقعی آن‌هایی هستند که حتی در غیاب نیاز هم ادامه پیدا می‌کنند. شاید وقت آن رسیده که معیارهای دوستی را از نیاز به ارزش‌های مشترک تغییر دهیم.

چرا بعضی‌ها فقط به فکر منفعت خودشان هستند؟:

در نظریه‌ی بازی‌ها، استراتژیِ «چشم‌به‌مثل» در معمای زندانیِ تکرارشونده برنده می‌شود: اول همکاری کن، بعد دقیقاً رفتار طرف مقابل را تقلید کن. نتیجه این است که آدم‌های «همیشه همکار» توسط فرصت‌طلب‌ها بلعیده می‌شوند، اما «همیشه فرصت‌طلب» هم توسط بقیه طرد می‌شود. بهترین راهِ بقا، همکاریِ هوشمندانه است، نه خودخواهیِ خام؛ پس در بلندمدت منفعت واقعی با ساختنِ اعتماد به دست می‌آید.

راهکار:

این نگاه را می‌شود از زاویه‌ی مرزهای سالم دید: آدم‌ها نه لزوماً بد، بلکه دغدغه‌ی بقای خودشان را دارند؛ دانستنِ این موضوع می‌تواند به‌جای تلخ‌کامی، انتخاب‌های هوشمندانه‌تری به تو بدهد.