شعر دل پاکیزه پروین اعتصامی درباره پاکی دل و نور:
در روانشناسی، وقتی رفتار با باورهای پاک در تضاد باشد، مغز دچار ناهماهنگی شناختی میشود؛ برای کاهش این تنش، یا رفتار را توجیه میکند یا ارزشها را بیارزش جلوه میدهد. نتیجه همان «از نور گریزان شدن» است: ذهن برای فرار از عذاب وجدان، تاریکی را عادی و حتی مطلوب میسازد. آیا تاریکی اخلاقی خودخواسته است یا نتیجه عادیسازی انتخابهای کوچک؟
راهکار:
پروین اینجا از یک پدیده روانی ظریف میگوید: هر رفتار بد، حتی کوچک، مسیر مغز را به سمت اجتناب از آگاهی و نور تغییر میدهد. میتوان این بیت را نسخه شاعرانه «عادیسازی تاریکی» خواند؛ یعنی هر بار که بر خلاف ارزشها عمل میکنیم، نه فقط یک خطا، بلکه فاصله گرفتن از خودِ روشنتر را تمرین میکنیم.