رسیدن به خدا: پارادوکسی که دعا را شوخی میکند:
در عرفان اسلامی مفهومی به نام «فنا فی الله» هست: تو آنقدر در طلب نجات فرو میروی که خودِ طلب، به وصل بدل میشود. جالب اینجاست که در روانشناسی نیز «تلاش وارونه» وجود دارد: هدف را رها کن، تا برسی. آیا این جمله کپسول عرفان پستمدرن نیست؟
راهکار:
این جمله یک پارادوکس عمیق را به تصویر میکشد: «نجات» و «رسیدن» در نگاه اول دو مقصد متفاوتند، اما اینجا با طنز ادغام شدهاند. میتوان آن را نسخه مدرن این بیت دانست: «حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بس / در بند آن مباش که نشنید یا شنید». جنس این طنز از نوعی است که عرفا به آن «شطح» میگویند؛ دیوانگیای که در آن حقیقت نهفته است.