حکایت گل و خار؛ مهربانی که نتیجه عکس داد:
آیا میدانستید در زیستشناسی به این پدیده «دفاع القایی» میگویند؟ وقتی گیاهی مرتب آبیاری میشود، مواد مغذی اضافه را صرف تقویت خارها میکند تا از خود در برابر آفتها محافظت کند. یعنی مهربانیِ ما دقیقاً سازوکار بقای طرف را فعال میکند. این یک پارادوکس تکاملی است: هرچه بیشتر تغذیه کنی، تیزتر میشود. آیا این یادآور روابط انسانی نیست که گاهی حمایت بیش از حد، استقلال را از بین میبرد و پرخاشگری را تقویت میکند؟
راهکار:
این ضربالمثل ریشه در پدیدهای روانشناختی به نام «واکنش وارونه» دارد: گاهی مهربانیِ بیحد باعث میشود طرف مقابل احساس ضعف یا بدهکاری کند و برای جبران، پرخاشگر شود. نکته جالب این است که در فرهنگهای شرقی، این الگو بیشتر دیده میشود چون انتظار قدردانی بالاست. اگر دوست دارید این مضمون را گسترش دهید، میتوانید به داستان «خار و گل» در منطق الطیر عطار اشاره کنید که همان مفهوم را با ظرافت بیشتری روایت میکند.