قضاوت شدن توسط دیگران؛ بهای متفاوت بودن:
در روانشناسی اجتماعی، «نظریه هویت اجتماعی» تاجفل میگوید افراد برای حفظ عزت نفسِ گروه خود، هر کسی را که شبیهشان نیست تحقیر میکنند؛ به این پدیده «خطای برونگروهی» میگویند. پژوهشها نشان میدهند آمیگدال مغز در مواجهه با چهرههای متفاوت، پیش از تفکر منطقی فعال میشود؛ یعنی قضاوتِ تحقیرآمیز اغلب واکنشی خودکار و ناشی از ترس ناخودآگاه است، نه ارزیابی واقعی. در جوامع قبیلهای، اخراج از هنجار گاهی مجازات بود، اما همان متفاوتها بعدها مخترع و رهبر میشدند. حالا سؤال: اگر بخشی از قضاوتْ خودکار است، چرا آن را معیار ارزش خود میکنی؟
راهکار:
این جمله را میتوان از لنز «نظریه هویت اجتماعی» خواند: آدمها اغلب نه از سر دشمنی، بلکه برای کاهش اضطرابِ ناشی از تفاوت، دیگران را تحقیر میکنند. قضاوتشدن توسط جمعی که شبیهات نیستند، بیشتر نشانهی عبور از مرز هنجارهای گروه است تا نقص تو؛ در واقع بهایی است برای یکتا بودن.