تاریخ را فاتحان می‌نویسند

تاریخ را فاتحان می‌نویسند؛ شیطان شکست‌خورده:

این جمله ریشه در «سوگیری پیروزی» دارد: برندگان نه فقط تاریخ، که حافظه جمعی را می‌سازند. در اساطیر، شیطان نماد شکست‌خورده‌ای است که روایتش را گم کرده؛ نمونه‌اش لوسیفر در بهشت گمشدهٔ میلتن که می‌گوید: «بهتر است در دوزخ فرمانروایی کنم تا در بهشت خدمت.» آیا بازنده‌های تاریخ همیشه ظالم معرفی می‌شوند؟

راهکار:

این جمله به تضاد روایت رسمی و حقیقت تلخ اشاره دارد. شاید بتوان پرسید: اگر شکست‌خورده‌ها فرصت نوشتن داشتند، تصویر شیطان چگونه تغییر می‌کرد؟