سجده طولانی عاشقانه؛ وقتی تمثال معشوق در جانماز است:
در عشقِ شدید، مغز همان نواحیای را فعال میکند که در وجدِ مذهبی روشن میشوند؛ هستهٔ دمی، اینسولا و قشر کمربندی قدامی. به همین دلیل عاشقِ شیفته آیین میسازد: سجدهٔ طولانی، بوسیدن تمثال، تکرار نام. در غزل فارسی نیز «قبله» و «جانماز» از قرن نهم به بعد ابزار بیان عشق زمینی شدند، نه صرفاً استعارهٔ دینی.
راهکار:
این شعر عشق را جایگزین دین نمیکند، بلکه از زبان آیینی برای نشان دادن شدت تعلق عاطفی استفاده میکند. در تاریخ ادبیات فارسی، شاعران بسیاری معشوق زمینی را با واژههایی مثل قبله، محراب و سجده توصیف کردهاند. ذهن انسان برای بزرگداشت عشق، الگوهای آیینی را قرض میگیرد و آن را به تجربهای شبیه پرستش تبدیل میکند.