نقل قول ویکتور هوگو: شکست، دایهی غرور است:
در روانشناسی، پدیدهای به نام «واکنش جبرانی افراطی» پس از شکست رخ میدهد: افراد برای محافظت از عزت نفس لهشده، ناگهان به غروری کاذب و خودبزرگبینی پناه میبرند. مغز با ترشح نامتعادل دوپامین در مسیرهای پاداش، توهم پیروزی میسازد. جالب اینجاست که تاریخنگاران رفتار ناپلئون پس از عقبنشینی مسکو را نمونهای کلاسیک از «غرور پرورده در شکست» میدانند. آیا این غرور، پیشبینِ شکستی بزرگتر است؟
راهکار:
شکست میتواند سازوکاری دفاعی به نام «خودفریبی خودخدمتگر» را فعال کند: ذهن برای گریز از درد، شکست را به عوامل بیرونی نسبت میدهد و همزمان احساس برتری شکنندهای میسازد. این غرورِ پروردهشده در شکست، زرهی نازک است، نه زرهی فولادین.