معنی بیت «جان چه میدانست» از صائب تبریزی:
آیا میدانستید مغز انسان در پیشبینی شدت و مدت رنجهای آینده به شدت ناتوان است؟ این پدیده که «خطای پیشبینی عاطفی» نام دارد، نشان میدهد ما یا رنج را بیش از حد تخمین میزنیم یا آن را دستکم میگیریم. صائب دقیقاً به همین ناتوانی اشاره دارد. چرا ذهن ما در تصور آینده اینقدر ناکارآمد است؟
راهکار:
این بیت تلخ اما واقعی را میتوان به چالش «پیشبینی عاطفی» پیوند زد: مغز ما در تخمین شدت رنجهای آینده خطای فاحشی دارد، گاهی آنقدر بزرگ میبینیم که فلج میشویم و گاهی آنقدر کوچک که غافلگیر میشویم. شاید فلسفهٔ این بیت همان «جهل مقدس» باشد که گاهی به ما جرئت حرکت میدهد.