زاده غم و پرورده درد؛ شعری از جنس رنج:
مولانا پس از ناپدید شدن شمس، سوگ را به دیوان شمس تبدیل کرد؛ روانشناسی امروز به این میگوید رشد پس از سانحه: حدود ۳۰ تا ۷۰٪ بازماندگان بحرانهای سخت، افزایش همدلی و معنا را گزارش میکنند. اما 'پرورده درد' شدن دو لبه دارد؛ اگر درد پردازش نشود، به نشخوار فکری مزمن بدل میشود. مرز رشد و نشخوار کجاست؟
راهکار:
این عبارت را میتوان پارادوکس رشد از درد خواند: غم و درد اگر روایت شوند، به معنا و هنر بدل میشوند؛ اما اگر در سکوت بمانند، به نشخوار فکری مزمن تبدیل میشوند. مرز باریک همینجاست: پردازش فعال در برابر تکرار منفعل.