شخم زدن بینتیجه: تلاشی که محصول نمیدهد:
در روانشناسی، «اثر سونک کاست» نشان میدهد چرا با وجود بیحاصلی باز هم شخم میزنیم: ذهن ما به سرمایهگذاریهای قبلی متعهد میماند، حتی وقتی عقلانی نیست. از طرفی، در زیستشناسی، ۹۰٪ مورچههای برگبر، برگهایی را که با زحمت میبُرند، در میانهٔ راه گم میکنند و بیوقفه باز جستجو میکنند. در کوانتوم هم «نوسان خلأ» میگوید حتی در فضاهای کاملاً تهی، ذرات مجازی دائماً در حال پدیدآمدن و محوشدناند، بیآنکه محصول پایداری باقی بگذارند. آیا بینتیجهماندن، خود شکلی از نظم طبیعی است؟
راهکار:
این مصرع را میتوان از دریچهٔ روانشناسی وجودی دید: انسانی که با وجود بینتیجهبودن قطعی، باز هم شخم میزند، عملاً «پوچگرایی فعال» سارتر را تجسم میکند. تسلیم شدن در برابر بیحاصلی، خودش یک انتخاب رادیکال و نوعی آزادی درونی است؛ چون برخلاف بیشتر آدمها، تو از اسارت «نتیجه» رها شدهای.