منتظران ظهور بخوانند: درس تلخ از کشته شدن حسین توسط منتظرانش:
پارادوکس انتظار: روانشناسی اجتماعی پدیده «تماشاگر» را توضیح میدهد که چرا جمعیتِ منتظر ممکن است به قاتل تبدیل شوند. هر چه ناظران بیشتر باشند، مسئولیت فردی کمتر میشود. در کربلا، هزاران نفر منتظر حسین بودند اما همانها با سکوت یا شمشیر قیام را خاموش کردند. این تکرار تاریخ است: انقلابها اغلب توسط کسانی که قول حمایت داده بودند نابود میشوند. سوال تیز: آیا امروز هم منتظرانی شمشیر تیز کردهاند اما پشت دروازه شهر ماندهاند؟
راهکار:
این جمله تلخ را میتوان جور دیگری دید: انتظار واقعی، حرکت است نه سکون. منتظران حسین وقتی تبدیل به قاتل شدند که از عمل دست کشیدند و تماشاگر ماندند. پس شاید بزرگترین درس این باشد که منتظر واقعی کسی است که پیش از ظهور بیرونی، قیام درونی خود را شروع میکند. به قول مولانا: «تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز».