ماجرای در و میخ

خاک غم بر سر آل عبا؛ روایت در و میخ:

در ادبیات آیینی، تصویر نجار و کوبیدن میخ بر در، وارونگی یک پیشه مقدس را نشان می‌دهد؛ در روایت‌های عامیانه، نجار پس از حادثه پشیمان می‌شود و در برخی نسخه‌های تعزیه، خود را لعن می‌کند. این جزئیات از دوره صفویه به بعد در مرثیه‌ها و پرده‌خوانی‌ها پررنگ‌تر شد و ماجرای در و میخ را به یک کهن‌الگوی پشیمانی تاریخی بدل کرد.

راهکار:

این بیت را می‌توان به‌مثابه یک تراژدی فشرده خواند: از «خاک غم» به‌عنوان کنش جمعی شروع می‌شود و با آرزوی محال «کاش نجار...» به نقطه‌ای می‌رسد که تاریخ را به تصمیم یک صنعتگر گره می‌زند؛ برای مخاطب امروزی، این همان تروما-روایت جمعی است، نه صرفاً مرثیه.