حسرت شهادت و لایق نبودن در جنگ:
در بازماندگان جنگ، نوعی عذاب وجدان ناخودآگاه هست که روانشناسان به آن «گناه بازمانده» میگویند. جالب اینکه این پدیده نه فقط در انسان، بلکه در برخی گلههای گرگ هم دیده میشود: عضوی که از شکار مرگبار جان سالم به در میبرد، گاه گوشهگیر و افسرده میشود، انگار که زندهماندنش را خیانت بداند. این متن همان گناه را با شکوه شاعرانه فریاد میزند، و البته پرچم ایران را هم به رخ میکشد.
راهکار:
این حس گناه برای نمردن، در روانشناسی «جراحت اخلاقی» نام دارد؛ آسیبی در باورهای بنیادین. شاید زندهماندن شما معنایش این باشد که آن جنگ را برای دیگران روایت کنید، نه اینکه در آن گم شوید.