قسمت و شهادت؛ از میدان جنگ تا کوچه و خیابان:
در روانشناسی، این پدیده به «سوگیری بقا» نزدیک است: ما فقط سرنوشت کسانی را مرور میکنیم که به شکلی خاص از میان رفتهاند و مسیرهای نامرئی دیگران هرگز روایت نمیشوند. در الهیات اسلامی بحث جبر و اختیار دقیقاً همینجاست؛ برخی متکلمان معتقدند علم ازلی خداوند به سرانجام انسان، اختیار او را نفی نمیکند، بلکه آن را در شبکهای از اسباب و انتخابها معنا میبخشد. تقدیر، نه حذف انتخاب، که چارچوب آن است.
راهکار:
این متن را میتوان از زاویه روانشناسی وجودی نیز دید: باور به تقدیر، اضطراب ناشی از نبود کنترل بر مرگ را کاهش میدهد و به موقعیتهای روزمره معنا میبخشد. در این نگاه، شهادت نه یک حادثه تصادفی، بلکه امضای یک زیستِ انتخابشده است.