نقد تلخِ انتظار منفعلانه از خدا؛ تأملی بر خانواده پاسکوال دوارته:
این جمله به رمان «خانواده پاسکوال دوارته» نوشته کامیلو خوسه سلا تعلق دارد؛ رمانی که در ۱۹۴۲ در اسپانیای فرانکو منتشر شد و به دلیل خشونت و بدبینی توقیف شد. در روان‌شناسی، انتظار منفعلانه برای تغییر شرایط با «منبع کنترل بیرونی» پیوند دارد؛ پژوهش‌ها نشان می‌دهند افرادی که نتایج را به نیروی بیرونی محول می‌کنند، درماندگی آموخته‌شده بیشتری را تجربه می‌کنند.
راهکار:
این نقل‌قول را می‌توان از دل رمان خواند: شخصیت پاسکوال دوارته خود در چرخه‌ای از جبر و خشونت گرفتار است، پس این جمله فقط نقد مذهب نیست، بلکه آینه‌ای از انسانی است که تقدیر را بهانه‌ای برای فرار از انتخاب می‌کند. از منظر اگزیستانسیالیستی، حتی دعا کردن هم یک انتخاب است؛ مسئله نه انتظار، بلکه انفعال است.