دروغ گفتن به خانواده ایرانی؛ مکانیسم دفاعی یا مهارت اجتماعی؟:
در روانشناسی به این کار «عقلانیسازی» میگویند: ساختن دلیل منطقی برای رفتاری که دروناً میدانیم اشتباه است. پژوهشها نشان میدهد هر دروغ کوچک واکنش آمیگدال را ضعیفتر میکند؛ یعنی مغز به تدریج به دروغ عادت میکند. در فرهنگهای جمعگرا مثل ایران، دروغ مصلحتی اغلب نقش روانکننده اجتماعی دارد و از شرم و آبروداری محافظت میکند. آیا دروغ اینجا یک مهارت بقاست یا یک فرار اخلاقی؟
راهکار:
این جمله را میتوان از زاویه روانکاوی خواند: نامیدن دروغ به «مکانیسم دفاعی» خودش یک عقلانیسازی است؛ یعنی ذهن برای کاهش احساس گناه، رفتار را موجه جلوه میدهد. نکته ظریف این است که وقتی این توجیه در قالب شوخی بیان میشود، هم مقاومت شنونده را کم میکند و هم مرز اخلاقی را محو میکند.