جهل و دانش

جهان بزرگ و جهل کوچک ما: هر پاسخ، سوالی تازه:

این جمله دقیقاً به «پارادوکس دانایی» سقراط اشاره دارد: هرچه بیشتر بدانیم، بیشتر متوجه جهل خود می‌شویم. جالب اینجاست که فیزیک کوانتوم هم همین را می‌گوید: هر اندازه‌گیری، حالت ذره را تغییر می‌دهد و سوالی تازه ایجاد می‌کند. آیا می‌توانیم بپذیریم که «ندانستن» خود یک پاسخ است؟

راهکار:

این جمله به‌خوبی محدودیت دانش بشری را نشان می‌دهد. برای گسترش آن، می‌توان به «اصل ناکامل بودن» در ریاضیات (قضیه گودل) اشاره کرد که نشان می‌دهد هر سیستم منطقی قوی، حاوی گزاره‌های اثبات‌ناپذیر است. پس هر پاسخی واقعاً دریچه‌ای به سوالی جدید است.