حیرانی در شعر وحشی بافقی: تدبیر نیست:
حالت «حیرانی و بیتدبیری» که وحشی بافقی توصیف میکند، در علوم اعصاب به «پارادوکس انتخاب» (Paradox of Choice) شبیه است: وقتی گزینهها زیاد یا نامشخص باشند، مغز قفل میکند و تصمیمگیری فلج میشود. جالب اینجاست که شاعر این انجماد ذهنی را بیش از ۴۰۰ سال پیش به تصویر کشیده، پیش از آنکه روانشناسان مدرن آن را «Learned Helplessness» بنامند. آیا این مکث ذهنی میتواند به آفرینش هنری بینجامد؟
راهکار:
این بیت نیازی به پند یا اصلاح ندارد، اما میتوان آن را در چارچوب «پارادوکس حیرانی» بازتعریف کرد: حیرانی دقیقاً جایی است که عقل تسلیم میشود و شاید همین تسلیم، دریچهای به درکی جدید باشد. مثل این است که در تاریکی ایستادهای و به جای جستجوی چراغ، چشمانت را به سیاهی عادت میدهی. گاهی پذیرش ندانستن، هوشمندانهترین راه است.