فلسفه نافرمانی شیطان

شاید شیطان حق داشت: فلسفه سجده نکردن بر آدم:

در عرفان اسلامی، برخی مانند حلاج، ابلیس را نخستین موحد می‌دانستند که حاضر نشد در برابر غیر خدا سجده کند، حتی اگر به بهای طرد شدن از درگاه الهی تمام می‌شد. این پارادوکس عمیق، خط باریک میان تکبر و توحید را به چالش می‌کشد. جالب است که در انجیل برنابا نیز آمده شیطان هنگام سجده نکردن بر آدم گفت: 'من فقط تو را می‌پرستم، ای خدا.' شاید این جمله طعنه‌آمیز شما، پژواکی از همان تراژدی ازلی باشد. آیا سرپیچی از فرمان خدا برای پایبندی به اصل توحید، فضیلت است یا گناه؟

راهکار:

اینکه شیطان را حق بدهیم، یعنی ما نیز تردید داریم که انسان‌ها لیاقت پرستش را دارند یا نه. شاید این جمله، آینه‌ای از سرخوردگی ما از خودمان باشد؛ وقتی که می‌بینیم چه‌قدر از فرشته‌بودن فاصله داریم. پس این خنده، تلخ ولی رهایی‌بخش است.