پناه یک ملت: طنزی تاریخی درباره امنیت پناهگاه:
در حملهی هوایی لندن، ایستگاههای مترو تبدیل به پناهگاه شدند، اما در مارس ۱۹۴۳ در بثنال گرین، صدای شلیک ضدهوایی تازهوارد، وحشت جمعی ایجاد کرد. ۱۷۳ نفر در ازدحام پلهها زیر دست و پا ماندند و جان باختند، بدون آنکه حتی یک بمب اصابت کند. جالب است که پیش از آن، روانشناسان اجتماعی درباره «جهالت جمعی» در پناهگاهها هشدار داده بودند: هرچه جمع فکر کند جایی امن است، کوچکترین تردید آن را به تلهای مرگبار تبدیل میکند. آیا تا به حال پناهگاهی در تاریخ سراغ دارید که فاجعهاش از خود تهدید بزرگتر بوده باشد؟
راهکار:
پناه یک ملت هرگز در بتون و فولاد نبوده، بلکه در حافظه جمعی و تصمیمهای بحرانیاش معنا میشود. این جمله را میتوان از زاویهای دیگر دید: در طول تاریخ، ملتها درست در همان پناهگاههایی که میساختند، گاهی بزرگترین تلفات را دادند (مثل فاجعهی متروی بثنال گرین در ۱۹۴۳ که ۱۷۳ نفر در ازدحام کشته شدند، بدون اصابت بمب). پناه واقعی شاید همان لحظهای است که ترس جمعی جای خود را به خرد جمعی میدهد.