فرق لطف به آدم و خر: از اهلی شدن تا شاخ شدن:
در نظریه بازیهای تکاملی، «معمای لطف» جالب است. برخلاف حیوانات که شرطیسازی ساده دارند، مغز انسان لطف بیحساب را نوعی علامت ضعف یا منبع نامحدود پردازش میکند. پدیدهای به نام «لوس شدن اکتسابی» (Acquired Entitlement) نشان میدهد که پس از دریافت کمک بدون شرط، سیستم پاداش مغز بازنشانی میشود و توقع فرد را بالا میبرد. درست مثل قورباغهای که اگر در آب ولرم بماند، متوجه جوش آمدن نمیشود. آیا تا به حال تجربه کردهاید که یک لطف کوچک، طلبکاری عظیم ایجاد کند؟
راهکار:
این ضربالمثل حاصل «بدبینی تدافعی» است. روانشناسی اجتماعی نشان میدهد انسانها ذاتاً ناسپاس نیستند، بلکه لطف از موضع بالا به پایین یا ترحمآمیز، «واکنش واکنشی» (Reactance) را فعال میکند و فرد برای حفظ استقلالش سرکشی میکند. رازش این است: احترام واقعی و همتراز، حتی آدم را رامتر از خر میکند؛ لطف قدرتمدار، شاخ درمیآورد.