دل دریاست؛ وقتی ماهیهایش بیذات نباشند:
ماهیها برخلاف تصور قدیمی، اصلاً حافظهی سهثانیهای ندارند؛ پژوهشهای دانشگاه آکسفورد نشان داده برخی گونهها ابزار میسازند، چهرهی انسان را تشخیص میدهند و حتی در روابط اجتماعی دچار استرس پس از جدایی میشوند. پس اگر دل دریاست، ماهیِ بیذات نادر است؛ مشکل بیشتر از آبِ راکد است، نه از ماهی. سؤال تیز: اگر دریا طوفانی شود، چند ماهیِ آگاه میمانند؟
راهکار:
میتوان این تصویر را وارونه هم دید: دریا ذات خودش را دارد؛ شاید ماهیها تنها آن را آشکار میکنند، نه اینکه شرطِ دریا بودن باشند. این جابهجایی نگاه، جمله را از یک شرطِ منفعل به یک قدرتِ درونی تبدیل میکند.