چشم خوردن

چشم خوردن یا عدالت الهی؟ طنز تلخ باورهای ایرانی:

در روان‌شناسی اجتماعی، این پدیده ترکیبی از «خطای بنیادین اسناد» و «سوگیری خودخدمتی» است؛ ما بدشانسی خودمان را به عوامل بیرونی مثل چشم‌خوردن نسبت می‌دهیم، اما بدشانسی دشمن را به ذاتش یا عدالت الهی. نظریه «دنیای عادلانه» هم نشان می‌دهد انسان برای کاهش ترس از بی‌نظمی، ناخودآگاه قربانی را مستحق رنج می‌داند. این یعنی هر دو گروه در حال محافظت از روایت ذهنی‌شان هستند، نه کشف حقیقت.

راهکار:

این دوگانگی را می‌توان از لنز «خطای بنیادین اسناد» بازتعریف کرد: مردم رخدادهای بد برای خودشان را به عوامل بیرونی مانند چشم‌خوردن نسبت می‌دهند، اما همان رخداد برای رقیب یا دشمن را نتیجه ذاتی و عدالت می‌دانند. جالب‌تر اینکه نظریه «دنیای عادلانه» می‌گوید مغز انسان برای کاهش اضطراب، بدی را به گناه قربانی پیوند می‌زند تا نظم جهان قابل پیش‌بینی بماند.