چرخاندن حرف مردم

فتنه‌گر و چرخاندن حرف مردم در یک بیت:

آزمایش «تلفن خراب» بارتلت نشان داد حافظه هرگز دقیق بازپخش نمی‌شود؛ مغز هنگام بازگویی، جزئیات را بر اساس باورهای خودش بازسازی می‌کند. در پخش شایعه هم همین سازوکار فعال است: هر چرخشِ حرف، یک گام به روایتِ گوینده نزدیک‌تر و از واقعیت دورتر می‌شود. پژوهش‌ها حتی می‌گویند محتوای منفی سریع‌تر از محتوای خنثی دست به دست می‌شود، چون مغز تهدید را زودتر تشخیص می‌دهد. آیا این یعنی ریشهٔ فتنه در خودِ حافظه است؟

راهکار:

می‌توان این بیت را یک پله جلوتر برد: هر «حرف» دو روایت دارد؛ روایتِ گفته‌شده و روایتِ شنیده‌شده. فتنه‌گر فقط کسی نیست که حرف را می‌گرداند؛ گاهی کسی است که با سکوتِ معنادارش، بقیه را به تفسیر وا می‌دارد.