برگرد حاج قاسم

برگرد حاج قاسم؛ دلتنگی برای فرمانده دلها:

در روان‌شناسی سوگ جمعی، خطاب کردن مستقیم درگذشته («برگرد حاجی») سازوکاری به نام «حضور خیالی» را فعال می‌کند؛ مغز برای تاب‌آوردن فقدان، فرد غایب را موقتاً حاضر فرض می‌کند تا درد جدایی قابل تحمل شود. این همان مکانیسمی است که در تعزیه و سوگ‌های آیینی ایرانی، مرز بین واقعیت و استعاره را عمداً محو می‌کند تا جمع، غم را به همبستگی تبدیل کند.

راهکار:

این خطاب مستقیم، عزاداری را از یک روایت گذشته‌محور به یک گفت‌وگوی زنده با غایب تبدیل می‌کند؛ هر بار تکرار «برگرد» در واقع غیاب را پررنگ‌تر و هم‌زمان حضور نمادین او را قوی‌تر می‌کند.