شوخی تلخ با بیل و قبر؛ روایت حال خراب:
در روانشناسی به این جنس شوخی با مرگ خود «طنز تلخ» یا gallows humor میگویند؛ پژوهشها نشان میدهد افرادی که در بحران از این طنز استفاده میکنند، کورتیزول پایینتری دارند و درد را بهتر پردازش میکنند. در قرون وسطی هنگام طاعون، تصویر «رقص مرگ» و قبرکنی نمادین رایج بود؛ این جمله همان کهنالگوی «حفر قبر خویش» است، اما اینبار نه در گورستان، بلکه در باغچهای که قرار بود زندگی در آن سبز شود.
راهکار:
این جمله در واقع نسخهی امروزی «گورکن خود بودن» است؛ شوخی تلخی که درد را کوچکنمایی میکند تا قابل هضم شود. در ادبیات فارسی هم این تصویر ریشه دارد؛ از «خاک بر سر» تا «گور خود را کندن»، همیشه بیل و خاک استعارهی فروپاشی درونی بودهاند. جالب اینجاست که اینجا باغچه جای قبرستان را گرفته؛ یعنی مرگ نه در فضای ترسناک، بلکه درست وسط زندگی روزمره اتفاق میافتد.