ببین و بگذر سعدی

نقض اندرز سعدی؛ گرفتار تار گیسوی یار:

در روان‌شناسی اجتماعی، «اثر ممنوعیت» نشان می‌دهد وقتی به کسی توصیه می‌شود دلبسته نشود، سیستم انگیزشی مغز دقیقاً روی همان ممنوعه حساس‌تر می‌شود؛ به همین دلیل اندرزهایی مثل «ببین و بگذر» اغلب نتیجه معکوس می‌دهند. جالب‌تر این که سعدی خود در غزلیات بارها همین توصیه را نقض کرده و عشق را «ملک» یا «درد» نامیده است.

راهکار:

اینجا عشق نه فقط احساس، بلکه طغیان علیه خرد است؛ در روان‌شناسی مثبت‌گرا به این حالت «شیفتگی اولیه» می‌گویند که تصمیم‌گیرنده منطقی مغز را موقتاً خاموش می‌کند. شاعر با نقض عامدانه نصیحت سعدی، خودِ شعر را به سند زندهٔ شکست عقل تبدیل کرده است.