پرسش محمود درویش درباره مسئولیت ما در برابر اندوه دیگران:
در روانشناسی اجتماعی، «اثر تماشاگر» میگوید هرچه تعداد ناظران یک بحران بیشتر باشد، احتمال مداخله هر فرد کمتر میشود؛ چون مسئولیت میان جمع پخش میشود. این جمله اما ناظر را در خلوتِ بازخواستِ الهی تنها میگذارد و پرسش را از «دیگران» به «من» برمیگرداند. در سنت یهودی-مسیحی، جمله قابیل «آیا نگهبان برادرم هستم؟» ریشهدارترین شکل این بازخواست است. اگر عذاب وجدان پژواک درونی همین پرسش باشد، چه کسی واقعاً پاسخ میشنود؟
راهکار:
این شعر جای سؤال و جواب را برعکس میکند؛ معمولاً ما از خدا میپرسیم چرا رنج هست، اما اینجا خدا از ما درباره رنج دیگری میپرسد. میتوانی این زاویه را دنبال کنی: اگر همین حالا از تو بپرسند برای اندوه نزدیکترین فرد زندگیات چه کردهای، اولین پاسخ چیست؟