آیا آدمها واقعاً میدانند چه کار میکنند؟:
تحقیقات علوم اعصاب نشان میدهد که بخش زیادی از تصمیمگیریهای ما ناخودآگاه است. آزمایش لبت (Libet) در دهه ۸۰ ثابت کرد مغز تا ۳۵۰ میلیثانیه قبل از اینکه ما «احساس کنیم» تصمیم گرفتهایم، فعالیت تصمیمگیری را شروع میکند. یعنی بسیاری از کارهای آدمها حتی برای خودشان هم کاملاً شفاف نیست. پس شاید این جمله بیش از آنکه اتهام باشد، یک یادآوری تلخ از محدودیت خودآگاهی ماست. سوال اینجاست: اگر خودمان هم گاهی نمیدانیم چرا کاری میکنیم، چقدر منصفانه است که دیگران را به «دانستن کامل» متهم کنیم؟
راهکار:
این متن یک هشدار روانشناختی است: «اثر بازیگر-ناظر» میگوید ما کارهای خود را به شرایط بیرونی نسبت میدهیم، اما کارهای دیگران را به شخصیتشان. شاید این جمله تلنگری است برای اینکه قبل از قضاوت، یک بار هم از زاویه طرف مقابل نگاه کنیم.