ازل تا ابد

مستی ازلی در شعر فارسی: از تقدیر تا رهایی:

در فلسفهٔ عرفانی، شراب نماد «علم لدنی» یا همان آگاهی پیش از خلقت است. جالب اینجاست که در متون زرتشتی، «مِی» نوشیدنی جاودانگی و کشف راز هستی بوده. اینجا حافظ (یا شاعر) می‌گوید آن جرعه که در ازل نوشیده‌ایم تا ابد مستی‌اش باقی است. پرسش اینجاست: اگر همه چیز از پیش رقم خورده، پس تلاش برای تغییر چه معنایی دارد؟

راهکار:

این بیت به‌جای توصیه به تسلیم، نگاه تقدیرگرایانه را به چالش می‌کشد: اگر «ازل» سهم ما را تعیین کرده، پس «اختیار» ما در چگونگی مستی است. شاید بتوان آن را «تمرین رهایی از دلهرهٔ آینده» تعبیر کرد.