از شیطان بدتر

ظلمی که از شیطان هم برنمی‌آمد؛ روایت تلخ خیانت:

در روان‌شناسی اجتماعی، آزمایش میلگرام نشان داد ۶۵٪ افراد عادی حاضرند شوک مرگبار به انسانی بی‌گناه بدهند فقط چون یک مأمور آزمایش گفته ادامه بده. یعنی شرارت نه از هیولا، که از اطاعت کور و موقعیت زاده می‌شود. هانا آرنت همین را «ابتذال شر» نامید؛ شر نه شاخ و دم دارد، نه به شیطان نیازمند است.

راهکار:

این روایت را می‌توان یک آینه‌ی وارونه دید: شیطان اینجا نه عامل شر، بلکه معیاری است که بی‌رحمی انسانی از آن فراتر رفته است. متن نمی‌گوید شر وجود دارد؛ می‌گوید انسان تنها موجودی است که می‌تواند حتی نماد شرارت را غافلگیر کند.