از پیش خدا آمدیم؛ بازگشت با کمال میل:
در سنت اسلامی، «رجوع الی الله» فقط رویداد پس از مرگ نیست؛ قرآن آن را حرکت دائمی هستی به سوی مبدأ میداند. ابنعربی این را «سفر از خلق به حق» مینامد و پارادوکس جالب این است: بازگشتی که هم مقدّر است و هم با «کمال میل» انتخاب میشود؛ یعنی آزادی در دل جبر.
راهکار:
این جمله را میتوان بهجای تسلیم محض، یک «انتخاب در دل تقدیر» خواند: بازگشتی که هم مقدّر است و هم با رضایت پذیرفته میشود. همین همزیستی جبر و اختیار است که به جمله عمق میدهد.