شعر شاملو: اشکهای ما برای عدالت خداست:
از منظر علوم اعصاب، اشکهای احساسی حاوی هورمونهای استرس مانند «ACTH» هستند که بدن را از سموم عاطفی پاک میکنند. اما شاملو در اینجا مفهوم عمیقتری را مطرح میکند: «عدالت» به مثابه شیمی مغز یا فرافکنی الهی؟ جالب است که در الهیات ادیان ابراهیمی، «گریهٔ خدا» نمادی از اندوهِ بیعدالتیهای بشری است. پس شاید ما نه برای تنهایی خود، بلکه برای ناکامی در تحقق عدالت میگرییم. آیا رنجهای فردی ما بازتابی از ناراحتی کیهانی است؟
راهکار:
این بیت را میتوان به عنوان نمونهای از «فرافکنی» در روانشناسی تفسیر کرد: ما رنج درونی خود را به نیرویی بیرونی نسبت میدهیم. اما از منظر فلسفی، این متن اشارهای به «تئودیسه» (Theodicy) دارد: تلاش برای توجیه وجود شر و رنج در جهان با ارادهٔ الهی. اگر به این مفهوم علاقه دارید، میتوانید نظریات «لایبنیتس» دربارهٔ «بهترین جهان ممکن» را جستجو کنید.